माघ महिन्यातील गणेश जयंतीला ‘माघी गणेश जयंती’ किंवा ‘वरद चतुर्थी’ म्हणून ओळखले जाते. हिंदू धर्मात या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे, कारण असे मानले जाते की याच दिवशी गणपती बाप्पाचा जन्म झाला होता.
या वर्षाच्या (२०२६) माघी गणेश जयंतीबद्दलची महत्त्वाची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
मुहूर्त आणि तिथी
* दिनांक: माघ शुद्ध चतुर्थी, शुक्रवार, २३ जानेवारी २०२६.
* विशेष नाव: याला ‘तिळकुंद चतुर्थी’ असेही म्हणतात.
धार्मिक महत्त्व
* जन्म सोहळा: पौराणिक कथेनुसार, माघ शुद्ध चतुर्थीच्या दिवशी माता पार्वतीने गणेशाची मूर्ती तयार केली आणि त्यात प्राण फुंकले. त्यामुळे हा दिवस गणेश जन्मदिवस म्हणून साजरा होतो.
* वरद चतुर्थी: या दिवशी गणेशाची पूजा केल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात आणि ‘वरदान’ मिळते, म्हणून याला ‘वरद चतुर्थी’ म्हणतात.
* भाद्रपद vs माघ: भाद्रपदातील गणपती उत्सव हा सार्वजनिक स्वरूपात मोठा असतो, तर माघी गणेश जयंती ही प्रामुख्याने उपासना आणि व्रत करण्यासाठी महत्त्वाची मानली जाते.
पूजा विधी आणि परंपरा
१. स्नान आणि संकल्प: सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि गणपतीच्या पूजेचा संकल्प करावा.
२. अभिषेक: गणपतीच्या मूर्तीवर पंचामृत किंवा शुद्ध जलाने अभिषेक केला जातो.
३. तिळाचे महत्त्व: या दिवशी ‘तीळ’ वापरण्याला खूप महत्त्व आहे. गणपतीला तिळाचे लाडू अर्पण केले जातात आणि प्रसाद म्हणूनही तिळाचे पदार्थ वाटले जातात.
४. नैवेद्य: बाप्पाला प्रिय असलेले २१ मोदक किंवा तिळाच्या लाडूंचा नैवेद्य दाखवला जातो.
५. पूजा साहित्य: गणपतीला लाल फुले (जास्वंद) आणि दुर्वा अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
काही विशेष प्रथा
* अष्टविनायक यात्रा: माघी गणेश जयंतीच्या निमित्ताने महाराष्ट्रातील अष्टविनायक मंदिरांमध्ये (उदा. ओझर, लेण्याद्री) मोठी यात्रा भरते आणि भाविकांची मोठी गर्दी असते.
चंद्र दर्शन निषेध: भाद्रपद चतुर्थीप्रमाणेच माघी चतुर्थीला देखील रात्री चंद्र पाहू नये, असे मानले जाते.
टीप: जर तुमच्याकडे माघी गणपतीची प्रतिष्ठापना करण्याची परंपरा असेल, तर दीड दिवसाच्या बाप्पाचे विसर्जन दुसऱ्या दिवशी केले जाते.
संकलन –
रत्नागिरी वार्ताहर डिजिटल बातमीपत्र
🙏सर्व वाचकाना गणेश जयंती च्या हार्दिक शुभेच्छा 🙏
Author: RV.Ratnagiri Office
रत्नागिरी वार्ताहर डिजिटल बातमी पत्र - एडिटर विभाग
